Son onilliklərdə Avropada müsəlman əhalinin sayı sürətlə artmaqdadır. Bu artım fonunda Avropa dövlətlərinin din və vicdan azadlığına yanaşması, multikulturalizm siyasəti və İslam dininə münasibəti fərqli formalarda təzahür edir.
Bəzi ölkələr qatı dünyəvilik (sekulyarizm) prinsipləri ilə dini simvolları və ibadəti məhdudlaşdırdığı halda, digərləri müsəlman icmalarına geniş hüquqi, institusional və sosial azadlıqlar tanıyır. Bəs rəsmi status, ibadət azadlığı və sosial inteqrasiya baxımından Avropanın hansı ölkələrində müsəlmanlar özlərini daha azad hiss edirlər?
Almaniya: İslamın sistemə inteqrasiyasında Avropa lideri
Avropada müsəlmanlar üçün ən geniş institusional və hüquqi azadlıqlar təqdim edən ölkələrin başında Almaniya gəlir. Alman qanunvericiliyi dünyəviliyi dinə qarşı deyil, bütün dinlərə bərabər şərait yaratmaq prinsipi ("Pozitiv Dünyəvilik") üzərində qurub.
-
Akademik azadlıq: Frankfurt, Münster, Tübingen kimi köklü Alman dövlət universitetlərində rəsmi İslam İlahiyyatı Mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən bu kafedralarda İslam elmi səviyyədə araşdırılır və gələcəyin din xadimləri yetişdirilir.
-
Məktəblərdə din dərsi: Bir çox federal əyalətdə dövlət məktəblərinin kurikulumuna rəsmi "İslam Din Dərsi" daxil edilib. Müsəlman uşaqlar öz dinlərini məktəb daxilində, peşəkar müəllimlərdən alman dilində öyrənirlər.
-
İbadət və memarlıq sərbəstliyi: Almaniyada məscid və minarələrin inşasına hüquqi maneələr minimumdur. Köln Mərkəzi Məscidi kimi modern memarlıqlı nəhəng ibadətgahlar şəhərin mərkəzində ucalır. Hətta bir çox şəhərdə bələdiyyənin icazəsi ilə cümə günləri səsucaldıcı ilə azan oxunmasına şərait yaradılıb.
-
Sosial qurumlarda dini xidmət: Xəstəxanalarda, həbsxanalarda və orduda müsəlmanlar üçün xüsusi mənəvi dəstək xidməti (Seelsorge) mövcuddur; ehtiyac olduqda imamlar bu müəssisələrə daxil olub xidmət göstərə bilirlər.
Böyük Britaniya: Multikulturalizm və fərdi azadlıqlar
Almaniyadan sonra müsəlmanların özlərini ən rahat və azad hiss etdiyi ikinci böyük mərkəz Böyük Britaniyadır. Britaniya modeli fərdlərin dini seçimlərinə dövlətin qarışmaması üzərində qurulub.
-
Geyim Azadlığı: Dövlət qurumlarında, məktəblərdə və universitetlərdə hicab və ya digər dini geyimlərə qarşı heç bir qadağa yoxdur. Polis və ordu sıralarında müsəlman qadınların rəsmi formanın bir hissəsi kimi hicab bağlamasına sərbəstlik verilir.
-
Siyasi Təmsilçilik: Müsəlmanlar ölkənin siyasi elitasında aktiv iştirak edirlər. London şəhərinin meri, həmçinin parlamentin bir çox üzvü və nazirlər məhz müsəlman icmasının nümayəndələridir.
Avstriya: Tarixi hüquqi statusun məkanı
Avstriya, İslam dinini rəsmi olaraq tanıyan ən köklü Avropa dövlətidir.
"İslam Qanunu" (Islamgesetz): Hələ 1912-ci ildə qəbul edilmiş tarixi qanunla İslam ölkədə rəsmi din statusu alıb. Bu qanun müsəlmanlara dövlət tərəfindən qorunan hüquqlar, rəsmi dini vergi toplamaq və öz daxili işlərini muxtar şəkildə idarə etmək imkanı tanıyır (son illərdə təhlükəsizlik fonunda müəyyən məhdudlaşdırıcı düzəlişlər edilsə də, hüquqi baza qorunur).
İspaniya: Tarixi İrs və müqaviləli azadlıqlar
Cənubi Avropada İspaniya müsəlmanların hüquqi statusunu rəsmi müqavilələrlə qoruyan ölkələrdəndir.
-
1992-ci il Sazişi: İspaniya dövləti ilə İslam Komissiyası arasında imzalanmış xüsusi sazişə əsasən, müsəlmanların məktəblərdə dini təhsil almaq, halal qida istehsal etmək və dini bayramlarda işdən rəsmi icazə almaq hüququ qanunla təsbit edilib.
Fransa ilə müqayisə (Niyə bu ölkələr fərqlənir?): Azadlıqların səviyyəsini anlamaq üçün Fransadakı vəziyyətə baxmaq kifayətdir. Fransa özünün "dünyəvilik" (Laïcité) prinsipinə görə dövlət məkanlarında və məktəblərdə hicab daxil olmaqla bütün dini simvolları qadağan edib. Siyahının başında yer alan Almaniya və Böyük Britaniya isə dini sıxışdırmaq yerinə, onun cəmiyyətdə sərbəst və qanuni şəkildə ifadəsinə pozitiv şərait yaradırlar.
Avropada İslam dininə mənsub insanların azadlığı yalnız fərdi sərbəstliklə bitmir. Almaniya, İslamı təhsil, hüquq, memarlıq və sosial dövlət sisteminə tam inteqrasiya edərək müsəlmanlar üçün ən təhlükəsiz və azad mühiti yaradan ölkə kimi ilk sırada qərarlaşır. Böyük Britaniya fərdi multikulturalizm, Avstriya və İspaniya isə tarixi-hüquqi müqavilələr baxımından müsəlman icmalarına geniş qapılar açan digər mühüm Avropa dövlətləridir.
İslamazeri.com
